Piotr Krzysztofik „O błędach, które nie muszą być porażką i o odporności budowanej małymi krokami” [Przeciążeni. Rozmowy o błędach z których rodzi się odporność organizacji #3]

W tej rozmowie o uczeniu się na błędach, „lessons learned”, zarządzaniu ryzykiem oraz o tym, dlaczego organizacje nie powinny wdrażać od razu na dużą skalę moim gościem jest Piotr Krzysztofik.

Lider biznesowy z ponad 25-letnim doświadczeniem w zarządzaniu strategicznym, transformacji organizacyjnej i rozwoju biznesu. Pracował dla międzynarodowych organizacji, wdraża innowacyjne modele biznesowe i technologiczne. W Cedepe Consulting odpowiada m. in. za projekty konsultingowe oraz koordynację obszaru HR i cyberbezpieczeństwa.

Weronika
Tytuł naszego biuletynu brzmi: „Przeciążeni. Rozmowy o błędach, z których rodzi się odporność organizacji”. Masz historię albo doświadczenie, które dobrze wpisuje się w ten temat?

Piotr
Pierwsza myśl jest taka, że to stwierdzenie jest trochę zbyt kategoryczne. Ja zawsze byłem zwolennikiem ewolucji, nie rewolucji. A tu od razu mamy: błąd, nauka, odporność.
Dla mnie to jest szersze i mniej zero-jedynkowe. To, co dziś uznajemy za błąd, niekoniecznie będzie błędem jutro. Zależy od człowieka, organizacji, sytuacji, kontekstu, momentu, w którym jesteśmy.
I samo stwierdzenie: „Nauczyłem się na błędzie, więc dobrze się stało” też nie zawsze jest dla mnie takie oczywiste.

Weronika
Każdy z nas miał zapewne sytuację, która była trudna, ale z perspektywy czasu czegoś nauczyła. Czy jest coś takiego, za co dziś jesteś wdzięczny?

Piotr
Oczywiście. Można powiedzieć: zjadłem nieświeży serek, bolał mnie brzuch, więc teraz sprawdzam datę ważności. To banalny przykład, ale dobrze pokazuje mechanizm.
W taki sposób działa nauka, rozwój i ewolucja. Uczymy się z tego, co z czasem okazuje się dla nas korzystniejsze. Każdy popełnia błędy. Kluczowe pytanie brzmi nie: „Czy popełniłeś błąd?”, ale „Co właściwie nazywasz błędem?”
Nie dam prostego przykładu w rodzaju: „Zrobiłem X, więc to był błąd”. Bardziej interesuje mnie, jak my jako ludzie i organizacje interpretujemy sytuacje, które nie poszły zgodnie z planem. Co robimy z emocjami, wnioskami i wiedzą, które po nich zostają.

Zgoda na niedoskonałość

Weronika
Chciałabym jeszcze wrócić do wątku przeciążenia, bo to jest ważny temat tego cyklu. Mam takie poczucie, że kiedy ludziom mają po prostu za dużo (zadań, presji, odpowiedzialności) to w pewnym momencie przestają z wiedzy korzystać, którą mają. Nie zauważają ryzyka, nie zgłaszają problemu, odkładają reakcję na później albo po prostu brakuje im już siły, żeby się tym zająć.
Czy to jest coś, co widzisz też w swojej pracy?

Piotr
Myślę, że to nie jest specyficzne tylko dla błędów. Osoba przeciążona po prostu nie działa efektywnie – prywatnie i zawodowo. A te dwa obszary wzajemnie na siebie wpływają.
Jeśli mam przeciążenie w życiu prywatnym, to przychodzę z nim do pracy. Jeśli jestem przeciążony pracą, to zabieram to do domu. To działa w obie strony.
Mogę podać przykład związany z tym, jak sam kiedyś przeżywałem porażki. Wiele lat temu, jako młody i bardzo dynamiczny menedżer, traktowałem każdą porażkę jak osobistą tragedię.
Mój profil Gallupa wcale mi w tym nie pomagał. Chciałem być perfekcyjny, chciałem dostawać pochwały za dobrze wykonane zadania, a jednocześnie byłem maksymalistą. Nigdy nie byłem w pełni zadowolony z tego, co osiągnąłem.
W praktyce porażką było dla mnie wszystko, co nie spotkało się z aplauzem albo nie wróciło w informacji zwrotnej jako sukces.

Weronika
Co pomogło Ci zmienić to podejście?

Piotr
Proces coachingowy. Dostałem wtedy bardzo ciekawe ćwiczenie: miałem celowo doprowadzić do małej porażki. Miałem popełnić błąd, zrobić coś, co może zostać odebrane jako niepowodzenie – oczywiście nie na takiej zasadzie, żeby „wywalić firmę”.
Chodziło o bezpieczną sytuację w bieżącej pracy, w której zrobię coś niedoskonale i zobaczę, co się wydarzy.
To było dla mnie trudne, bo musiałem z premedytacją dopuścić do tego, że coś nie wyjdzie idealnie. Ale właśnie dzięki temu zobaczyłem, że świat się nie kończy. Że błąd może być elementem normalnego funkcjonowania człowieka, a nie dowodem jego niekompetencji.
Może nawet nas w pewien sposób wzmacniać. Pokazuje, że nie jesteśmy komputerami ani robotami, które nigdy się nie mylą.

Co najgorszego może się stać?

Piotr
W takim myśleniu pomaga proste pytanie: Co najgorszego może się stać?
Kiedy naprawdę dochodzimy do sedna sytuacji, zwykle pojawiają się trzy możliwości.

Po pierwsze, orientujemy się, że właściwie nic katastrofalnego się nie wydarzy. Możemy spojrzeć na tę sytuację z dystansem, czasem nawet się z niej zaśmiać.

Po drugie, problem może po prostu się rozpłynąć. To, co w naszej głowie wyglądało jak ogromna porażka, dla innych nie ma większego znaczenia. Ludzie mają swoje sprawy, swoje zadania, swoje trudności. Zazwyczaj nie analizują naszego potknięcia tak długo, jak my sami.

Po trzecie, skutki mogą rzeczywiście być poważne. Jeśli błąd może prowadzić do tragedii, szkody lub dużego ryzyka dla ludzi i organizacji, to nie jest moment na „odczarowywanie porażki”. To jest moment na zarządzanie ryzykiem.

Nikt rozsądny nie wejdzie na czerwonym świetle pod jadące samochody tylko po to, żeby sprawdzić, czego się nauczy. Są błędy, które trzeba przewidzieć, zabezpieczyć i eliminować, zanim się wydarzą.
Ale w codziennej pracy bardzo często wyolbrzymiamy znaczenie sytuacji, które dotyczą przede wszystkim nas samych. W naszej perspektywie są ogromne. Z boku okazują się jednym z wielu drobnych zdarzeń.

Kiedy organizacja naprawdę uczy się na błędach

Weronika
Pracowałeś jako project manager i coach, a dziś jako lider biznesowy wspierasz organizacje w strategii i rozwoju. Czy z tej perspektywy organizacje rzeczywiście uczą się z błędów?


Piotr
W zarządzaniu projektami hasło „lessons learned” jest obecne od lat. Jest na prezentacjach, banerach, w metodologiach i we wstępach do podsumowań projektów.
Wszyscy mówimy, że uczymy się na błędach, że każdy może popełnić błąd i że porażka sama w sobie nie jest najgorsza. Najgorzej jest wtedy, gdy ten sam błąd się powtarza, a organizacja nie wyciąga z niego wniosków.
Nie chodzi o to, by skreślić człowieka, kiedy drugi raz coś pójdzie nie tak. Chodzi o to, czy sytuacja została zaadresowana. Czy ktoś zastanowił się, dlaczego doszło do problemu. Czy wdrożyliśmy zmianę. Czy mamy dowód, że ta zmiana działa.
Dyskwalifikujące jest dla mnie nie samo popełnienie błędu, ale jego uporczywe powtarzanie bez żadnej reakcji.

Co zrobić z lessons learned?

Weronika
Co sprawia, że „lessons learned” staje się realną nauką, a nie tylko obowiązkową formalnością?

Piotr
Po pierwsze, nie wolno stosować tego sztucznie i mechanicznie.
Często wygląda to tak, że ktoś wpisuje lessons learned jako etap procesu i robi to automatycznie po każdym projekcie, spotkaniu albo problemie. Powstaje dokument, odbywa się rozmowa, jest „kwit”. A później nic się z tym nie dzieje.
Project manager albo Scrum Master może powiedzieć: „Wykonałem zadanie, rozmawialiśmy o tym”. Tylko co dalej?

Jeśli nic nie wynika z wniosków, ludzie zaczynają być na ten proces znieczuleni. Traktują go jako obowiązek administracyjny, a nie narzędzie zmiany.

Dlatego warto pytać: czy ta lekcja jest użyteczna tu i teraz? Czy ma znaczenie dla kolejnego projektu, procesu albo decyzji? Czy naprawdę coś zmienimy na podstawie tego, czego się dowiedzieliśmy?

Jak uczyć się także cudzym kosztem?

Weronika
Czy organizacja powinna uczyć się wyłącznie na własnych błędach?

Piotr
Nie. Uczenie się na błędach innych organizacji jest nawet wyższym poziomem dojrzałości.

W kontekście cyberbezpieczeństwa niemal co chwilę słyszymy, że kolejna firma została zaatakowana i doszło do wycieku danych klientów. Naturalne pytanie brzmi: czy inne organizacje wyciągają z tego wnioski?

Jeśli podobne zdarzenie dotyczy branży, technologii albo modelu działania zbliżonego do naszego, powinniśmy sprawdzić, czy u nas występuje podobne ryzyko. Czy mamy właściwe zabezpieczenia? Czy wiemy, kto odpowiada za reakcję? Czy istnieje słaby punkt, którego jeszcze nie zauważyliśmy?

Oczywiście, nie każda historia innej firmy będzie wprost przenoszalna do naszej organizacji. Ale jeśli po raz kolejny dzieje się coś, co z dużym prawdopodobieństwem może dotyczyć także nas, ignorowanie tego byłoby brakiem inteligencji organizacyjnej.

Odporność buduje się w wersji MVP

Weronika
Gdybyś miał zostawić czytelników z jedną zasadą budowania odporności organizacyjnej, co by to było?

Piotr
Od razu otwiera mi się cały wachlarz pytań: odporności na co? Organizacja jest wystawiona na bardzo różne ryzyka. Równie krytyczne może być cyberbezpieczeństwo, jak cash flow i niewywracanie się na prostych rzeczach.

Ja współpracuję również ze startupami. Często przenoszę ich sposób myślenia do większych organizacji, niekoniecznie w skali całej firmy, ale w ramach konkretnych inicjatyw czy projektów. Bo projekt realizowany wewnątrz dużej organizacji też jest trochę takim małym startupem.

Dla mnie kluczowe jest testowanie rozwiązania przy możliwie małym nakładzie i szybkie zbieranie informacji zwrotnej.

Wdrożenie od razu w całej organizacji nowego procesu, produktu, narzędzia albo sposobu działania bez fazy MVP jest bardzo ryzykowne. Może wygenerować ogromne koszty, konflikty i problemy, których wcześniej nie widzieliśmy.

MVP pozwala zauważyć błędy i niepotwierdzone założenia. Widzimy, że rynek wcale nie myśli tak jak my. Że produkt, który nam wydawał się świetny, nie robi na kliencie takiego wrażenia, jak zakładaliśmy. Albo że dane mogą wyciec znacznie łatwiej, niż przewidzieliśmy.

Na poziomie MVP to wszystko staje się widoczne wcześniej i taniej.

Dlatego moja rada brzmi: nie próbujmy od razu zbudować Rzymu. Próbujmy, testujmy i zbierajmy feedback.

Ewolucja jest mi bliższa niż rewolucja. Rewolucje bywają spektakularne i pobudzają wyobraźnię. Ale w codziennej pracy warto podejmować decyzje na podstawie danych, doświadczeń i małych testów. Nie na podstawie przekonania, że „na pewno się uda” i że można od razu pójść na całość.

Weronika
Zastanawiam się, jak to łączy się z przeciążeniem? Zarówno pojedynczego człowieka, jak i całej organizacji. Czy próba zrobienia wszystkiego od razu nie jest właśnie jedną z dróg do przeciążenia?

Piotr
Nie porozmawialiśmy może o przeciążeniu wprost, ale dla mnie te tematy się łączą.

Jeżeli człowiek nie umie radzić sobie z porażkami, każda trudność staje się kolejnym ciosem. Kiedy tych ciosów jest zbyt dużo, pojawia się przeciążenie, a później wypalenie.

Żywimy się sukcesami. Energia pojawia się wtedy, kiedy coś nam wychodzi, kiedy otrzymujemy informację zwrotną, że nasza praca ma sens.

Żeby jednak sukces był możliwy, nie próbujmy za wszelką cenę wygrać wszystkiego jednym wielkim działaniem. Bo równie dobrze możemy wtedy wszystko przegrać.

Weronika
Dzięki, Piotr. Bardzo bliskie jest mi to podejście pilotażowe i prototypowe: uczenie się na małych doświadczeniach, zanim odpali się wielki projekt albo dużą inicjatywę.

Zostaje mi też to, co powiedziałeś o porażkach. Nie chodzi o to, żeby za wszelką cenę wygrać wszystko jednym wielkim działaniem. Bo wtedy równie dobrze można wszystko przegrać.

Dziękuję Ci za rozmowę.

Podobne wpisy