Karolina Raś „No i kliknęłam. O wstydzie i odwadze, żeby powiedzieć – zrobiłam błąd” [Przeciążeni. Rozmowy o błędach z których rodzi się odporność organizacji #4]
Karolina Raś pracuje w obszarze cyberbezpieczeństwa i na co dzień uczestniczy w analizach poincydentalnych. Wie, że ludzie popełniają błędy i że ważniejsze od szukania winnych jest wyciąganie wniosków. Kiedy jednak sama kliknęła w link w kontrolowanej kampanii phishingowej, pierwszą reakcją nie była spokojna analiza. Pojawiło się poczucie wstydu i strach.
Weronika
Karolina, zacznijmy od tytułu naszego biuletynu: „Przeciążeni. Rozmowy o błędach, z których rodzi się odporność organizacji”. Jakie jest Twoje pierwsze skojarzenie?
Karolina
Wiesz co, na pierwszy rzut mam takie uczucie: trochę wstydu i strachu, żeby o tym opowiadać.
Z jednej strony wiem, że błędy popełniane przez człowieka są normalne. Pracuję w środowisku, w którym one się zdarzają. Najczęściej nie są spektakularne czy tragiczne, ale takich zwykłych, pojedynczych błędów jest dużo. Można powiedzieć, że trochę się do tego przyzwyczaiłam.
Na co dzień przechodzimy też cały proces uczenia się na błędach. U mnie nazywa się to analizą poincydentalną. Czasem kilka pomniejszych błędów tworzy dopiero cały obraz sytuacji.
Musimy zbadać, co się stało, ale dla mnie najważniejsze jest to, co robimy później. Wyciągamy wnioski, nie wskazujemy palcem: „Ty zrobiłeś to źle”. Najczęściej nawet nie używamy nazwisk. Od razu kierujemy uwagę na zadania i rekomendacje: jak to poprawić, co zrobić, żeby następnym razem było inaczej.
Weronika
Mówiłaś, że masz w głowie konkretną historię. Co się wydarzyło?
Karolina
Incydentów i różnych błędów mam w głowie dużo. Ale opowiem o takim, którego bardzo się wstydziłam.
Myślę, że wiele osób się tego wstydzi, nie tylko w naszej branży. Po prostu nie chcemy być uznawani za głupich czy bezmyślnych.
No i co? No i kliknęłam w link.
Weronika
Jak to się stało? Byłaś wtedy w pracy?
Karolina
Tak. Pracuję całkowicie zdalnie, na komputerze dostarczonym przez firmę. Mamy dużo zabezpieczeń, więc pod tym względem jesteśmy chronieni.
To było na początku mojej pracy. Byłam świeżą osobą, jeszcze nie wiedziałam, jak wszystko działa. Dostałam wiadomość, że można wygrać klocki LEGO.
Weronika
Wiadomość wyglądała, jakby przyszła z działu HR?
Karolina
Już nie pamiętam. Mamy dużo skrzynek funkcyjnych, a ja wtedy nie znałam ich wszystkich.
Ale powiem szczerze: mimo całej wiedzy nie zwróciłam na to uwagi. Pomyślałam tylko: „O, można wygrać klocki”. Nawet nie jestem jakąś wielką fanką klocków. Bardziej byłam ciekawa, co to za konkurs, co się dzieje.
W naszej organizacji jest dużo takich akcji. Myślę, że gdyby wysłał to dyrektor albo HR, też bym kliknęła. Był we mnie taki szał nowości. Dopiero zaczęłam pracę i nie pomyślałam, że mogą być prowadzone kampanie kontrolowanego phishingu.
No i kliknęłam. Pojawiła się informacja, że to był test.
Bardzo się zawstydziłam. I wystraszyłam. Szybko wyszłam ze strony, chociaż oczywiście kliknięcie i tak zostało zarejestrowane.
Weronika
Czyli znałaś zasady, ale w tym konkretnym momencie nie zatrzymałaś się, żeby sprawdzić wiadomość?
Karolina
Tak. Jak sobie przypomnę tamtą sytuację, to kliknęłam bezrefleksyjnie. Nie sprawdziłam nawet, skąd wiadomość została wysłana.
I powiem Ci jeszcze tak z ciekawości: wiele osób, mimo że dowiedziało się, że to phishing, nadal chciało dostać te klocki.
Weronika
Czyli część osób potraktowała to bardziej jak żart niż test?
Karolina
Trochę tak. Ale nie chcę oceniać ludzi dookoła. Każdy inaczej reaguje w stresie. Może to też była taka reakcja.
Weronika
Co wydarzyło się później? Jak organizacja wykorzystała ten test?
Karolina
Była kampania informacyjna skierowana do pracowników. To zresztą robimy regularnie, w różnych formach: warsztatów, webinarów, komunikatów. Mówimy: „Słuchajcie, była kampania phishingowa. Sprawdzajcie wiadomości i linki”. Pokazujemy, na co zwracać uwagę, co może być sygnałem, że coś jest nie tak.
Chodzi też o to, żeby nie patrzeć ślepo na wiadomość tylko dlatego, że wygląda, jakby wysłał ją dyrektor: „Kliknij, to ważne, musisz załatwić temat”.
Celem nie było wskazywanie palcem, kto popełnił błąd. To miała być akcja sprawdzająca i informacyjna. Ten proces z czasem rozwijaliśmy i dziś wygląda trochę inaczej.
Weronika
Sama znalazłaś się po stronie użytkownika, który popełnił błąd. Czy to zmieniło Twoje spojrzenie na osoby, których zachowania później analizujesz?
Karolina
Ja ogólnie mam dużą empatię. Może czasami nawet za bardzo tłumaczę ludzi. Ale wiem, że można popełnić błąd.
Nie zmieniłam o tych osobach zdania. Raczej jeszcze bardziej utwierdziłam się w tym, że trzeba komunikować, przypominać i a na pewno nie wyśmiewać kogoś, kto popełnił błąd.
Trzeba zachęcać do mówienia o takich sytuacjach. Mam też poczucie, że opowiadając o własnym błędzie, może kogoś ośmielę.
Bo łatwo powiedzieć: „Nie ma się czego wstydzić”. A jednak ten wstyd się pojawia.
Weronika
Za co jesteś wdzięczna temu doświadczeniu?
Karolina
Może za to, że teraz dużo ostrożniej klikam. Nawet się śmieję, że jak dyrektor coś wysyła, to sprawdzam dziesięć razy, czy na pewno.
Wtedy nie znałam jeszcze dyrektora, sposobu komunikacji ani tego całego korporacyjnego flow. Dziś znam ton wiadomości, wiem, jak pewne informacje są przekazywane.
Ale i tak zatrzymuję się na chwilę. Patrzę, skąd przyszła wiadomość, czy ma sens. Zastanawiam się: „Czy w ogóle potrzebuję w to wchodzić?”.
To doświadczenie przygotowało mnie też na to, że w firmie mogą być takie testy. I uczuliło mnie, że mimo wszystkich zabezpieczeń nadal trzeba uważać.
Weronika
W tej historii ważna jest właśnie nowość. Dopiero zaczęłaś pracę, nie znałaś jeszcze wszystkich nadawców i sposobu komunikacji.
W naszym cyklu wracamy też do sytuacji, w których dzieje się za dużo. Wiedza zostaje, ale w danym momencie nie sięgamy po nią. Klikamy odruchowo. U Ciebie nie chodziło o brak wiedzy.
Karolina
Dokładnie. Wiedziałam, że nie robi się takich rzeczy. Tylko wtedy w ogóle się nad tym nie zastanowiłam
Weronika
Gdybyś miała zostawić czytelników z jedną zasadą budowania odporności organizacyjnej, co by to było?
Karolina
Duży nacisk położyłabym na komunikację. Widzę to w pracy, ale też na co dzień, w rodzinie. Problemy komunikacyjne pojawiają się wszędzie. Potrzebujemy zespołów, które umieją ze sobą rozmawiać i uczą się tego.
Czasami brakuje mi właśnie takiej nauki komunikacji w zespołach, w których pracujemy. Mamy dużo osób technicznych, każdy inaczej patrzy na świat, każdy inaczej się komunikuje.
A komunikacja jest kluczowa przy rozwiązywaniu problemów, błędów i incydentów. Potem ważna jest refleksja.
Nie: „Zrobiłeś źle”, tylko: „Dobra, stało się. Chcemy wiedzieć dlaczego. Co robimy, żeby to się nie powtórzyło?”.
Wspieramy, pomagamy, a nie wyśmiewamy i wytykamy. Bo firmy tworzą ludzie. Cyberbezpieczeństwo też.
Weronika
To jest mi bardzo bliskie. Kiedy prowadziłam analizy po incydentach i szukaliśmy przyczyn problemów, praktycznie w każdym wracał wątek komunikacji. Ktoś czegoś nie przekazał, nie dopytał, inaczej zrozumiał sytuację.
Ważne jest nie tylko to, czy mamy procedurę, ale też czy ludzie czują się bezpiecznie, żeby powiedzieć, że coś poszło nie tak.
Karolina
Dokładnie. Jeśli komunikacja jest oparta na empatii, zrozumieniu i chęci pomocy, łatwiej przyznać się do błędu.
Ktoś na przykład chciał pobrać zainfekowaną aplikację. Możemy to wychwycić, ale reakcja byłaby szybsza, gdyby sam nie bał się powiedzieć: „Coś zrobiłem”.
To jest bardzo ważne.
Karolina
No właśnie. Rozum wie, ale serce jednak…
Nie chciałabym zrobić gafy w pracy. Chciałabym być jak najlepsza. Pokazuję się jako osoba, której można zaufać, a tu jednak, kurczę… Czasami szewc w dziurawych butach chodzi.
Wiem, że ludzie mówią: „Kliknąłem w link, nie ma się czego wstydzić”. Ale kiedy to dotyczy Ciebie, nie jest już takie proste.
Weronika
Dzięki, Karolina, że o tym opowiedziałaś. To ważny, prawdziwy przykład: osoba z obszaru cyberbezpieczeństwa też może kliknąć w wiadomość phishingową – nawet jeśli wie, na co uważać.
Zostaje ze mną to, co powiedziałaś: nie wyśmiewać, nie wskazywać palcem, tylko rozmawiać o tym, co się stało i co możemy zrobić inaczej. Dziękuję za Twoją historię.
Karolina
Dzięki również.